De voorbije weken kwam, in het kader van de onderhandelingen voor de vorming van een nieuwe federale regering, de piste van de ‘belasting op de reële huurinkomsten’ voor private woningverhuurders ter sprake.   

Het Vlaams Huurdersplatform, De Brusselse Bond voor het Recht op Wonen en de Waalse Bond voor het recht op wonen zijn vragende partij om de huurfiscaliteit te hervormen. Het Kadastraal Inkomen, waarop de belasting nu berekent wordt is volledig achterhaald. Dat zorgt voor onrechtvaardige ongelijkheden tussen soorten huurwoningen en tussen binnenlandse en buitenlandse huurwoningen.  Een belasting geënt op de werkelijke huurprijzen is dan ook een logische en transparante keuze.

We formuleren daar wel enkele voorwaarden bij:

  1. De belasting van de reële huurinkomsten mag in geen geval leiden tot een totale hogere belastingopbrengst uit huurgelden. De totale belasting op huurinkomsten mag dus niet stijgen. Anders dreigen verhuurders hun huurprijzen op te trekken en komt de betaalbaarheid voor nog meer huurders onder druk. De  discussie over de manier van berekenen moet dus los staan van de gewenste opbrengst en moet rekening houden met de maatschappelijke effecten.
  1. Een huurinkomstenbelasting zou moeten bijdragen aan het recht op wonen en het gewestelijk woonbeleid ondersteunen :
  1. Vastgoedfiscaliteit gaat over meer dan de huurinkomstenbelasting. Een hervorming van de huurinkomstenbelasting moet idealiter worden ingebed in een bredere oefening rond de woonfiscaliteit, in overleg met de 3 gewesten en de belanghebbende stakeholders.

Dit standpunt werd namens de Brusselse Bond voor het Recht op Wonen, de Waalse Bond voor het Recht op Wonen en het Vlaams Huurdersplatform overgemaakt aan de onderhandelende partijen voor een federale regering.

Het Steunpunt wonen voert al enkele decennia onderzoek over de woonmarkt. Vorige week publiceerden ze enkele gloednieuwe resultaten. Die zijn ontnuchterend. De structurele wooncrisis aan de onderkant van de huurmarkt diept zich uit en de woonongelijkheid neemt verder toe.

Op basis van een bevraging bij 4.467 huishoudens, komen de onderzoekers tot enkele belangrijke vaststellingen over de woonsituatie in Vlaanderen:

Het rapport met de eerste resultaten kunt u hier terugvinden. We kijken alvast uit naar de meer diepgaande  analyses die we begin volgend jaar verwachten.

Na een procedure van vijf jaar vernietigt de Raad van State de verstrengde eigendomsvoorwaarde die in 2019 werd ingevoerd op de sociale huurmarkt. De Raad van State besliste dat een oplossing gevonden moet worden tegen uiterlijk eind 2025.

 

Wat is de verstrengde eigendomsvoorwaarde?

Vroeger mocht je als (kandidaat-) sociale huurder geen woning volledig in volle eigendom of vruchtgebruik hebben. In 2019 werd deze voorwaarde verstrengd. Ook een woning die de sociale huurder gedeeltelijk in volle eigendom of vruchtgebruik verwerft, werd niet meer toegelaten. Sociale huurders moeten elk deel eigendom, ook als is dit slechts een klein deel dat ze bijvoorbeeld als één van vele erfgenamen verwerven, binnen het jaar opnieuw verkopen of wegschenken. Als ze daar niet in slagen, worden ze opgezegd. Ook kandidaten op de wachtlijst voor een sociale woning mogen geen deeltje van een volle eigendom bezitten.

 

Waarom gingen wij niet akkoord met de verstrenging?

Het Vlaams Huurdersplatform vindt het logisch dat wie een volledige woning of bouwgrond helemaal bezit, in staat is om zelf in de woonbehoefte te voorzien en dus geen nood heeft aan een sociale woning. Tegelijk stelden we vast dat (kandidaat-) sociale huurders met een stukje gedeelde eigendom wel nog steeds woonbehoeftig kunnen zijn. Het is niet omdat je bijvoorbeeld één achtste van een woning erft, dat je plots geen woonbehoefte meer hebt. Daarenboven is het niet zo evident, en kost het vaak heel wat centen, om van dat stukje eigendom af te raken, binnen de termijn van een jaar. Deze mensen uitsluiten van de sociale huur voelde dus heel onrechtvaardig.

We kregen geen gehoor bij de toenmalige beleidsmakers, dus restte ons niets anders dan de verstrenging voor te leggen bij de Raad van State.

 

Wat besliste de Raad van State?

De Raad van State gaf het Vlaams Huurdersplatform gelijk en stelde dat de maatregel het gelijkheidsbeginsel schendt.

De sociale huurder die beschikt over het volledige recht op een woning en dit dus kan aanwenden voor de eigen woonbehoefte, is niet gelijk aan de sociale huurder die beschikt over een gedeeltelijk recht. Deze laatste kan niet alleen beslissen om de eigendom aan te wenden voor de eigen woonbehoefte, maar hangt af van anderen. Daarenboven is het niet gezegd dat die gedeelde eigendom een betekenisvolle waarde vertegenwoordigt en is het ook niet evident om dat deeltje eigendom om te zetten in centen.

De Raad van State haalt ook aan dat het niet consequent is om elk deeltje eigendom te verbieden, los van de waarde ervan, maar anderzijds wel een verbod op teveel spaargelden in te voeren en daar dan wel een bepaald grensbedrag aan te koppelen.
Omwille van deze redenen vernietigt de Raad van State de verstrengde eigendomsvoorwaarde, maar accepteert de gevolgen van deze maatregel tot eind 2025.

 

Wat betekent dit voor (kandidaat-) sociale huurders die de afgelopen jaren getroffen werden door de maatregel?

We onderzoeken nu in hoeverre de gedupeerden de aansprakelijkheid van de Vlaamse Regering kunnen inroepen, en een vergoeding kunnen eisen voor de geleden schade voor de rechtbank.

Als we het criterium toepassen van de normaal zorgvuldige en voorzichtige overheid, kunnen we stellen dat de Vlaamse Regering hier wel degelijk een fout heeft begaan, ze heeft immers een norm geschonden van nationaal recht (de Grondwet) en ook van internationaal recht die directe werking heeft in de interne rechtsorde (het gelijkheidsbeginsel in verschillende internationale verdragen). Dit werd bevestigd in dit arrest van de Raad van State.

Door deze fout van de van de Vlaamse Regering hebben heel wat mensen ernstige schade geleden. Sociale huurders werden onterecht opgezegd en verloren hun sociale woning. Kandidaat sociale huurders werden onterecht van de wachtlijst geschrapt, ze kwamen niet meer in aanmerking voor de toewijzing van een sociale woning én verloren eventueel hun recht op een huurpremie. Huurders en kandidaat-huurders die hun woning of plaats op de wachtlijst dreigden te verliezen, hebben onroerend goed snel snel veel te goedkoop van de hand gedaan of er zelfs alleen maar kosten voor gemaakt. (Gewezen) sociale huurders en (geschrapte) kandidaat-huurders zullen deze schade wel moeten aantonen.

Ben je in die situatie, maak dan een afspraak bij de Huurdersbond. We onderzoeken in elke casus wat er mogelijk is, afhankelijk van de concrete omstandigheden.

 

Lees hier ook de getuigenis van VIVAS-ambassadeur Patrick en Jenny in het Laatste Nieuws.

Een nieuwe Vlaamse Regering zit in het zadel. Melissa Depraetere (Vooruit) wordt de nieuwe minister van Wonen. We analyseerden het woonhoofdstuk uit het nieuwe regeerakkoord en vinden een aantal nuttige maatregelen terug, maar blijven vooral op onze honger zitten.

 

Private huur

Dat het verbod op indexering van huurprijzen tijdens de energiecrisis een succes was, staat buiten kijf. Zowel de betaalbaarheid voor huurders als de renovatiebereidheid voor verhuurders kregen met deze maatregel een duw in de rug. Het mocht sneller zijn dan 2028, maar het is dus een opsteker dat deze maatregel structureel ingang zal vinden. Voor het eerst worden (energie)kwaliteit en huurprijs van de woning langdurig aan elkaar gelinkt.

Die kwaliteit op de private huurmarkt blijft tot op vandaag problematisch. Te veel mensen wonen in ongeschikte, ongezonde of onbewoonbare panden. Een verplicht kwaliteitsonderzoek van huurwoningen is de oplossing, maar de Vlaamse Regering laat die keuze opnieuw vrij aan lokale besturen. Er zou wel sterker ingezet worden op het tegengaan van krotverhuur.

De Vlaamse regering meent meer betaalbare huurwoningen te creëren door in te zetten op budgethuur, ook gekend als geconventioneerd verhuren. We maakten eerder al bedenkingen bij dit dure systeem dat niet gericht is op mensen in kwetsbare woonposities.

De ambitie om de registratie van huurcontracten op Vlaams niveau te organiseren, kunnen we toejuichen. Op die manier moet het mogelijk zijn om beter zicht te krijgen op de private huurmarkt en kunnen tegemoetkomingen geautomatiseerd worden. We hopen dat dit deze legislatuur nog kan leiden tot een betere rechtenopname.

Hoewel een grondig voorbereidend traject werd gelopen om het Vlaams Woninghuurdecreet te evalueren, blijkt dit verrassend genoeg niet uit het Vlaams regeerakkoord. De enige nieuwigheid die wordt beschreven is dat nu ook de vermelding van een eventueel verblijfsdocument verplicht wordt in het huurcontract. Dat zal er in de praktijk voor zorgen dat mensen in afwachting van of zonder verblijfsdocumenten in het grijze of zwarte wooncircuit belanden, waardoor uitbuiting of dakloosheid dreigt.

Belangrijk is ook wat we niet in het regeerakkoord lezen. Zo is er geen sprake van een uitbreiding van de begunstigden van de huurpremie, nochtans een noodzakelijke maatregel om private huurders met betaalbaarheidsproblemen te helpen. Van praktijktesten op de huurmarkt is geen spoor terug te vinden en hoewel de afbetalingstermijn van de huurwaarborglening wordt verlengd, is dit niet voldoende voor mensen die moeite hebben om de huurwaarborg te betalen.

 

Sociale huur

Vlaanderen staat bekend om zijn klein aandeel huurwoningen. Ongeveer 6% van alle woningen worden sociaal verhuurd. Deze Vlaamse regering belooft de komende vijf jaar investeringen van zes miljard euro om de kwaliteit te verbeteren en het aanbod te vergroten. Dat is erg gelijklopend met de investeringen die we de afgelopen jaren kenden. Broodnodige centen, maar te weinig om de noodzakelijke inhaalbeweging te maken.

Wel wordt er werk gemaakt van een nieuw ‘Bindend Sociaal Objectief’ vanaf 2026. Lokale besturen zullen meer flexibiliteit krijgen om hun doelstellingen in te vullen op het werkingsgebied van de woonmaatschappij, maar degene die te weinig sociale woningen bouwen zullen gesanctioneerd worden met een financiële bijdrage die moet dienen om huurpremies te betalen. Als het aandeel sociaal wonen dat elke gemeente moet halen voldoende hoog is, dan kan dit een interessante aanpak zijn, maar alles staat of valt met het ambitieniveau van dit Bindend Sociaal Objectief.

Er zal ook werk gemaakt worden van een aangepast financieringssysteem voor de woonmaatschappijen en een ééngemaakte sociale huurprijsberekening die de bestaande betaalbaarheid van de sociale huur moet waarborgen. Er zal sterker gefocust worden op het vermijden van leegstand van sociale woningen en er is opnieuw sprake van een administratieve vereenvoudiging voor de woonmaatschappijen.

Voor de sociale huurders komen er dan weer enkel voorwaarden bij. Zo zullen niet-beroepsactieve kandidaat sociale huurders zich moeten inschrijven bij de VDAB en zullen sociale huurders getoetst worden op hun werkbereidheid door de VDAB. Sociale huurders met arbeidspotentieel die niet aan het werk gaan, zullen hun sociale huurprijs na twee jaar zien stijgen. De woonmaatschappij zal hier van kunnen afwijken als ze dat billijk achten. We blijven ons erover verwonderen hoe voorwaarden die niets met woonbehoefte te maken hebben toch in de sociale huur belanden.

Werkende sociale huurders zullen kunnen rekenen op een ‘doorstroompremie’ wanneer ze verhuizen naar de private huurmarkt en er komt een voorrangsregel voor werkende kandidaat-sociale huurders bij de toewijzing. De voorrangen in het bestaande toewijzingssysteem zullen onderzocht worden, maar wij vragen een grondige analyse van het volledige toewijzingssysteem vanuit het recht op wonen. Tegen het huidige systeem trokken sociale huurders- en verhuurdersorganisaties trouwens samen naar de Raad van State.

Het bestrijden van domiciliefraude en controles op buitenlandse eigendom blijven een belangrijke focus. Echte misbruiken moeten bestraft worden, maar het blijvende vergrootglas op de uitzondering dreigt het stigma op sociale huurders te versterken. Het taalkennisniveau dat wordt opgetrokken tot niveau B1 past in dit rijtje.

 

Dak- en thuisloosheid

De nieuwe Vlaamse regering wil werken aan preventie van uithuiszettingen en hier beter zicht op krijgen. Ze wil ook het fonds ter bestrijding van uithuiszettingen beter bekend maken en blijven inzetten op Housing First projecten, mobiele en modulaire woonunits en noodwoningen voor onder meer de opvang van mensen in dak- en thuisloosheid. Ook een vroege detectie van jongvolwassen die dak- of thuisloos dreigen te worden, wordt vooropgesteld.

Wie dak- of thuisloos is en overlast veroorzaakt zal door de vrederechter verplichte begeleiding opgelegd kunnen krijgen in een daarvoor voorziene residentiële organisatie. De Vlaamse overheid zal tot slot ook zorgen voor gestandaardiseerde tellingen van mensen in dak- en thuisloosheid.

Wij hoeden ons voor vrijheidsbenemende maatregelen voor personen die vooral hulp en zorg nodig hebben en hopen dat er ook voldoende zal worden geïnvesteerd in woonoplossingen om maximaal dak- en thuisloosheid te vermijden en te verminderen.

 

Registratierechten en studentenhuur

Een beslissing waar veel geld mee gemoeid is, is de verdere verlaging van de registratierechten voor wie een huis koopt naar 2%. Die verlaging zal helaas enkel de woningprijzen opdrijven en daardoor ook de huurprijzen, vooral in het onderste segment. De vooropgestelde woonwaarborg zal een gelijkaardig effect hebben.

De nood aan bijkomende studentenkoten wordt erkend en het huidig beleid om aanbod te creëren van betaalbare studentenkoten wordt vervolgd.

 

Conclusie

Dit Vlaams regeerakkoord bevat enkele individuele maatregelen die voor huurders een verschil kunnen maken, maar alles overschouwd zal de wooncrisis aan de onderkant van de huurmarkt hiermee niet opgelost worden.

We hopen om in een gesprek met de nieuwe minister van Wonen meer duidelijkheid te krijgen over de plannen in een meer concrete vorm en hopen dat dit resulteert in meer oog voor mensen in kwetsbare woonposities.

Iedereen heeft baat bij de afschaffing van kansarmoede. De mensen die in armoede leven, de mensen die niet in armoede leven en de maatschappij die beperkte middelen te investeren heeft. Vanuit die rotsvaste overtuiging pende de organisatie ArmenTeKort het boek ‘De rekening van onze kinderen’ neer. De auteurs schuiven vier zekerheden naar voor als cruciale voorwaarden om een spiraal van armoede te doorbreken: woonzekerheid, leerzekerheid, zelfzekerheid en zinvolwerk-zekerheid. Wij konden Theo Vaes, mede-bezieler van de organisatie en van het boek, enkele vragen voorleggen.

 

Waarom vonden jullie het belangrijk om dit boek te schrijven?

Betaalbaar wonen is voordelig voor iedereen. Dat was ons uitgangspunt. We hebben veel geleerd uit de meer dan 20 boeken over woningnood in Vlaanderen. Deze boeken bieden historische perspectieven, hedendaagse analyses en beleidsaanbevelingen voor de toekomst. Met ons boek wilden we de verbanden leggen tussen woonbeleid, onderwijsbeleid en begrotingsbeleid op lange termijn. Dit is belangrijk omdat de maatschappelijke effecten van woonbeleid zich ook in andere domeinen manifesteren, niet alleen op het gebied van welzijn, maar vooral in financiële opbrengsten. Eén kind dat afstudeert dankzij behoorlijke huisvesting levert de maatschappij bijvoorbeeld tien keer meer op dan de kosten van een sociale woning voor heel het gezin. Bredere rendementsperspectieven zijn dus cruciaal voor een effectief woonbeleid.

 

Hoe is het boek tot stand gekomen?

Oorspronkelijk wilden we vier cahiers schrijven om per beleidsdomein het verband met wonen te verduidelijken. Na overleg met de studiedienst, politieke partijen, parlementsleden en lokale besturen, die vaak van domein wisselen, besloten we een holistisch overzicht te bieden. Meer dan 100 experts, van arbeidsbemiddelaars bij de VDAB tot vastgoedexperts en federale schuldfinancieringsdeskundigen, hebben uitzonderlijke en vaak nieuwe inzichten geleverd.

 

Wat verstaan jullie onder woonzekerheid?

Als we kijken naar de verbanden met tewerkstelling en schoolresultaten, zien we dat te klein of te duur wonen grote oorzaken zijn. Gezinnen met de laagste 30 tot 40% inkomens moeten vaak kiezen tussen basisbehoeften zoals eten op tafel en in de brooddoos, of in een veel te kleine woning wonen. De financiële- of woonstress die hierdoor ontstaat, heeft gevolgen in de klas en op de werkvloer. Als werk financieel moet lonen, zoals vaak wordt gesteld, is het essentieel dat mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt ook hun grootste financiële uitdaging – een betaalbare woning – kunnen oplossen.

 

Welke maatregel zou echt het verschil maken?

We hebben meer dan 20 alternatieven onderzocht. Sommige kunnen niet op grote schaal worden uitgerold, andere bieden slechts kortetermijnoplossingen en worden op lange termijn duurder voor de maatschappij. Zolang maatregelen geen kostbare beleidsinspanning of investeringen vergen, zeg ik: laat duizend bloemen bloeien. Maar de enige echte oplossing is de bouw van 100.000 sociale woningen om de woonnood van de onderste twee inkomenskwintielen voorgoed op te lossen. Dit zou bovendien de prijsstabiliteit en kwaliteit in het middensegment positief beïnvloeden. Het is ook belangrijk om de onbedoelde gevolgen van beleidsbeslissingen in andere domeinen, zoals de klimaattransitie, te toetsen aan de beoogde effecten van het woonbeleid.
Elke lokale schepen heeft baat bij een duidelijk inzicht van de inkomenskwintielen en hieraan gekoppelde woonquote van zijn bevolking. Dan wordt betaalbare woonzekerheid voor iedereen, bijna automatisch echt een voordeel voor iedereen.

 

Voor wie is het boek bedoeld en wat zijn jullie volgende stappen?

Voor beleidsmakers en hun experten. Er zijn al veel boeken geschreven over betaalbaar wonen in ons land, en alle data en kennis zijn beschikbaar, mede dankzij het Vlaams Steunpunt Wonen. Gelukkig kijkt de jongere generatie beleidsmakers steeds vaker naar wetenschappelijk onderzoek en leren ze van goede voorbeelden uit het buitenland. Onze grootste hoop is dat beleidsmakers de padafhankelijkheid van oude woonbeleidsmodellen loslaten en vanuit nieuwe perspectieven kijken, zoals veranderende demografie (gezinsverdunning, migratie, verstedelijking en vergrijzing). Gekoppeld aan de kennis over de specifieke kenmerken van vastgoed economie, schiet je al een heel eind op. Met deze inzichten kan elke lokale beleidsmaker een passend woonbeleid uitstippelen voor de komende dertig jaar en de hogere beleidsniveaus helpen met een gediversifieerd beleidskader voor de verscheidenheid van regionale noden.

 

Het boek is hier te koop, maar kan hier ook gratis worden gedownload.

Huurders die in een appartementsgebouwen wonen en geen eigen teller hebben, kunnen vanaf 2 september 2024 een sociaaltariefpremie aanvragen. Omdat zij geen aparte aansluiting hebben kunnen deze huurders geen sociaal tarief krijgen, daarom kunnen zij een premie ontvangen.

Voldeed je aan alle voorwaarden om een sociaal energietarief te bekomen, maar woonde je in een gebouw met een collectieve aansluiting, dan greep je daar toch naast. Omdat deze bewoners geen individueel contract met een energieleverancier konden hebben, liepen ze dit voordelige tarief mis. Na aandringen van onder meer de huurdersbonden, is deze ongelijkheid nu van de baan.

De federale regering keurde op 15 mei 2024 een nieuwe wet goed die een sociaaltariefpremie bij collectieve installaties invoert. Het koninklijk besluit van 11 juli 2024 rond de sociaaltariefpremie maakt dit concreet. De FOD Economie is verantwoordelijk voor de toekenning van de sociaaltariefpremie.

Door de nieuwe regelgeving hebben mensen die hun woning voorzien van energie via een collectief aansluitpunt (bijvoorbeeld een collectieve gasketel) en behoren tot een categorie van rechthebbenden recht op een driemaandelijkse premie voor elektriciteit, gas en warmte.

De premie geldt vanaf 1 juli 2024. Het bedrag van de premie wordt berekend door de Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas (CREG) op basis van het sociaal tarief. De sociaaltariefpremies worden telkens binnen de vijftien dagen na afloop van elk trimester vastgesteld. Deze trimesters beginnen op 1 januari, 1 april, 1 juli en 1 oktober. Het bedrag van de premie stijgt of daalt, afhankelijk van de energieprijzen. Voor de tweede helft van 2024 zorgt de premie volgens schattingen van de CREG voor een verlaging van 53 euro op de gasrekening en 82 euro op de elektriciteitsrekening.

In geval van collectieve verwarming op stookolie geldt de sociaaltariefpremie niet. Daarvoor bestaat er een verwarmingstoelage via de OCMW’s door middel van het Sociaal Verwarmingsfonds.

Hoe kan je de premie aanvragen?

Bewoners van een gebouw dat verwarmd wordt met een collectieve installatie, kunnen vanaf 2 september 2024 de premie aanvragen via het onlineplatform van de FOD Economie. De FOD Economie beslist over de toekenning binnen de dertig werkdagen na afloop van het trimester volgend op het trimester waarin de aanvraag werd ingediend.

Elk trimester controleert de FOD Economie de gegevens van de bewoners opnieuw; wanneer deze zijn gewijzigd stopt de FOD Economie met de uitbetaling en verzoekt om binnen de dertig dagen te bewijzen dat je nog steeds in aanmerking komt. Dit gebeurt bijvoorbeeld omdat de bewoner verhuist; want het is heel goed mogelijk dat op het nieuwe adres geen collectieve installatie is.

De syndicus of de eigenaar moet het gebouw aanmelden

De beheerders van collectieve installaties moeten tegen eind augustus alle collectieve aansluitpunten (bv. collectieve gasketel) aanmelden bij de FOD Economie via hetzelfde onlineplatform. Elke collectieve installatie die op het online platform wordt geregistreerd, krijgt een unieke installatiecode.  De beheerder (bijvoorbeeld de syndicus of de Vereniging van Mede-Eigenaars) moet die code doorgeven aan de bewoners. Deze installatiecode heb je dan nodig als huurder om de sociale tariefpremie aan te vragen.

Syndici en Verenigingen van Mede-Eigenaars, die collectief aansluitingspunten beheren, zullen vaart moeten maken met het aanmelden, want het KB geeft maar één maand de tijd, met name de maand augustus. Tegen 31 augustus moeten deze alle collectief verwarmde gebouwen aanmelden.

Als dit niet is gebeurd, zal de huurder die daardoor zijn voordeel misloopt een schadevergoeding moeten vragen aan de syndicus of de Vereniging van Mede-eigenaars. Contacteer hiervoor je huurdersbond.

Meer informatie over de sociaaltariefpremie vind je op de website van de FOD Economie.

Sociale huur

Sociale huurders met een collectieve verwarmingsinstallatie op gas kunnen nu reeds het sociaal tarief voor aardgas krijgen. Daarvoor moet de woonmaatschappij wel het sociaal tarief aanvragen bij de leverancier. Vraag na of jouw woonmaatschappij de nodige stappen heeft gezet en het voordelige sociale tarief voor gas aan jou doorrekent.

Voor sociale huurders die een collectieve aansluiting voor warmte hebben, bestond ook al een sociale correctie.

Ben je sociale huurder en heb je een collectieve aansluiting voor elektriciteit, vraag dit dan na bij de woonmaatschappij. Twijfel je aan hun antwoord, ga dan te rade bij je huurdersbond.

Het is geen nieuws dat de wachtlijst voor een sociale woning ellendig lang is. Maar over hoeveel mensen gaat het nu echt? En wie zijn die mensen die sociaal willen huren? Nadat we eerder cijfers van Wonen in Vlaanderen analyseerden over wie in een sociale huurwoning woont, analyseren we nu de wachtlijst. 

We baseren ons hiervoor op cijfers van Wonen in Vlaanderen eind 2022 over de wachtlijst van de sociale huisvestingsmaatschappijen. We gaan dus niet dieper in op mensen die een woning wilden huren van een sociaal verhuurkantoor.

Aantal

Er stonden eind 2022 176.026 huishoudens op de wachtlijst voor een sociale woning. 12.136 van deze huishoudens huren al sociaal, maar schreven zich opnieuw in omdat ze naar een andere sociale woning willen verhuizen, bijvoorbeeld omdat hun huidige sociale woning niet meer aangepast is aan de gezinssituatie. Dat betekent dat er 163.890 huishoudens zijn die wachten op een sociale woning en nu vaak noodgedwongen op de private huurmarkt huren waar ze geconfronteerd worden met slechte woningkwaliteit en dure huurprijzen.

Uit wetenschappelijk onderzoek van het Steunpunt Wonen weten we dat in theorie een kwart miljoen Vlaamse huishoudens in aanmerking komt voor een sociale huurwoning. Een huishouden kan natuurlijk uit meerdere personen bestaan. Zo blijkt dat er in totaal 404.836 personen aan het wachten zijn op een sociale woning. Een gemiddeld huishouden op de wachtlijst bestaat dus uit 2 tot 3 personen.

 

Leeftijd en geslacht

135.790 van deze 404.836 personen op de wachtlijst zijn kinderen. Dat is zowat één op drie van alle personen die wachten op een sociale woning. Een goede 17% van de ingeschreven personen heeft een leeftijd tussen 26 tem 40 jaar. Een kleine 4% van de kandidaten is 65+.

Leeftijdsgroep Aantal
0-18 135.790
18-25 51.814
26-40 98.940
41-55 67.320
56-65 29.852
65+ 21.115
Onbekend 5
Totaal 404.836

We weten ook dat er ongeveer evenveel mannen als vrouwen wachten op een sociale woning. Bij 22.261 ingeschreven gezinnen is er een persoon betrokken met een erkende beperking. Er is geen zicht op de nationaliteit van de kandidaat-huurders.

 

Inkomensverdeling

Bekijken we de inkomensverdeling van de huishoudens die zijn ingeschreven, dan stellen we vast dat zo’n 10.000 huishoudens geen inkomen hebben. Bijna 6 op de 10 kandidaten komt rond met een inkomen tussen de 10.000 en 20.000 euro per jaar. Zo’n 11% van de ingeschreven huishoudens verdient meer dan 30.000 euro per jaar.

Inkomensgroep Aantal
Geen 10.043 
Meer dan €0,
tot €10.000
29.473 
Vanaf €10.000,
tot €20.000
102.083 
Vanaf €20.000,
tot €30.000
43.018 
Meer dan €30.000 20.234 
Onbekend  88 
Totaal  176.026 

Voor een alleenstaande ligt de inkomensgrens om sociaal te kunnen huren op 29.515 euro. Voor een alleenstaande met handicap ligt de grens op 31.987 euro en voor iedere andere persoon zonder kinderen ligt de grens op 44.270 euro. Voor elke persoon ten laste wordt de grens verhoogd met 2.475 euro.

We hebben geen zicht op de bron van het inkomen van de kandidaten voor een sociale woning.

 

Gezinssamenstelling en wachttijd

Bijna de helft van alle ingeschreven huishoudens is alleenstaand. Zo’n 15% van de ingeschreven huishoudens bestaat uit 5 of meer gezinsleden.

Aantal gezinsleden Aantal  Aandeel 
1 84.886  48,22% 
2 31.784  18,06% 
3 22.995  13,06% 
4 18.875  10,72% 
5 of meer 26.623  15,12% 
Totaal  176.026  100,00% 


Ingeschreven huishoudens staan gemiddeld 1.414 dagen op de wachtlijst. Dat is iets minder dan 4 jaar. We zien dat de wachttijd oploopt naargelang de gezinssamenstelling. Hoe groter het gezin, hoe langer het  duurt om een sociale woning te bekomen. Vooral vanaf 4 gezinsleden loopt de wachttijd sterk op.

Aantal gezinsleden  Gemiddelde wachttijd (aantal dagen) 
1  1.300 
2  1.313 
3  1.324 
4  1.537 
5 of meer 1.876 
Gemiddelde wachttijd  1.414 


 

Centraal inschrijvingsregister

De cijfers dateren zoals aangegeven van eind 2022. Sindsdien zijn de sociale huisvestingsmaatschappijen en sociale verhuurkantoren verveld tot woonmaatschappijen. Sinds begin dit jaar is er daardoor ook één wachtlijst ontstaan. Er wordt van de kandidaat-sociale huurders verwacht dat zijn hun dossier ‘valideren’ en ‘actualiseren’. We verwachten dat dit een grote impact zal hebben op de wachtlijst.

Een aantal van deze gegevens vindt u ook terug in onze factsheet.

Heeft u of iemand in uw omgeving hulp nodig bij het beheren van hun budget of schulden? Neem dan zeker een kijkje op Budgetwijzer.be! Dit initiatief, waar de Huurdersbonden aan meewerkten, biedt betrouwbare informatie, praktische tips en handige hulpmiddelen om financiële problemen aan te pakken.

Waarom Budgetwijzer.be gebruiken?

Wat vindt u op Budgetwijzer.be?

Of u nu hulp zoekt voor uzelf of voor iemand anders, Budgetwijzer.be is een waardevolle tool om uw financiële problemen aan te pakken en uw toekomst veiliger te stellen. Bezoek de website vandaag nog en ontdek hoe u stap voor stap uw budget en schulden onder controle kunt krijgen. De website is gebruiksvriendelijk en toegankelijk voor mensen met alle niveaus van digitale vaardigheden. Budgetwijzer.be is beschikbaar in het Nederlands en het Frans.

Budgetwijzer.be is een initiatief van SAM en de regionale samenwerkingsverbanden BudgetInZicht, met steun van de Huurdersbonden.

Op 25 mei verzamelden ongeveer 120 sociale huurders en andere enthousiaste deelnemers zich aan Hogeschool Howest in Kortrijk voor het jaarlijkse congres voor sociale huurders. Dit jaar stond het congres in het teken van het thema “Kiezen voor sociaal wonen,” een onderwerp dat bijzonder relevant is met de verkiezingen in zicht.

De dag begon met een warm welkom en een kopje koffie, waarna we vol enthousiasme van start gingen. Niemand minder dan Xavier Taveirne, bekend van de VRT, leidde het voormiddaggedeelte. Danielle Vernimmen, woordvoerder van VIVAS, verwelkomde iedereen en benadrukte het belang van sociaal wonen. Ze moedigde de deelnemers aan om resoluut te kiezen voor sociaal wonen bij de komende verkiezingen. Ze verwees naar het memorandum van VIVAS met belangrijke eisen en aanbevelingen voor verbetering.

Karel Maddens, directeur van de lokale huisvestingsmaatschappij SW+, volgde met een inspirerende toespraak. Hij belichtte de uitdagingen en kansen om het sociale huursysteem te versterken.

Politiek debat

Na deze prikkelende inleidingen was het tijd voor het politiek kopstukkendebat. Elke partij met vertegenwoordigers in het huidig Vlaams parlement had iemand afgevaardigd om deel te nemen aan dit politiek debat, wat zorgde voor een evenwichtige discussie. De volgende debaters waren aanwezig:

Adeline Blancquaert (Vlaams Belang)
Nick Wenmaekers (Open Vld)
Jeremie Vaneeckhout (Groen)
Matthias Diependaele (N-VA)
Ilona Vandenberghe (PVDA)
Lynn Callewaert (CD&V)
Maxim Veys (Vooruit)

Het debat was opgebouwd rond vier stellingen, opgesteld en ingeleid door de sociale huurders zelf. De stellingen werden eerst aan het panel van politici voorgelegd en daarna aan het publiek, waarbij zowel panelleden als het publiek groene en rode kaarten gebruikten om hun standpunt te tonen. De discussies waren levendig en gepassioneerd, wat zorgde voor een pittig en dynamisch, maar ook sterk inhoudelijk debat over de toekomst van sociaal wonen.

Aan het einde van het debat kreeg elke politieke partij nog één minuut de tijd om hun belangrijkste boodschappen mee te geven aan de sociale huurders en andere aanwezigen. Vervolgens kregen ze een kaartje op groeipapier met ‘vergeet-ons-nietjes’ als cadeautje. De boodschap is duidelijk. Hierna volgde een korte nabeschouwing van Joy Verstichele, coördinator van het Vlaams Huurdersplatform, over het debat en de voorgestelde woonoplossingen.

Het volledige debat kunt u terugkijken via Youtube.

Naar jaarlijkse gewoonte sloten we het voormiddaggedeelte af met het woonlied. Het was een geslaagde ochtend, vol inzichten en boeiende discussies over de toekomst van sociaal wonen.

Middagprogramma

Na een smakelijke lunch konden de aanwezigen kiezen voor een van de twee workshops of een uitstap.

Werkgroep 1 richtte zich op het belang van stemmen en ging ook dieper in op andere manieren van participatie. Ellen van Doren en Patrick Vinck van Ieders Stem Telt bespraken het belang van verkiezingen en het verschil dat je kan maken door te stemmen. Ze gingen in op de zorgen van de huurders. Daarna was het woord aan Lieven Boelen, onderzoeker aan de UGent. Aan de hand van concrete voorbeelden toonde hij aan hoe politieke participatie kan bijdragen tot een gedragen beleid. Hier kun je de slides van Lieven Boelen terugkijken.

Werkgroep 2, geleid door Joy Verstichele, bood een overzicht van tien jaar sociaal woonbeleid. Wat beloofden onze ministers van wonen en hun regeringen? En zijn ze die beloftes nagekomen? De workshop onderzocht de impact van de afgelopen beleidsbeslissingen op het sociale woonbeleid en op het dagelijkse leven van sociale huurders. De presentatie vind je hier terug. Johan De Troyer, sociale huurder en woonactivist, gaf daarna een beeld van wat ze met de Gentse volksraadpleging hebben bereikt en hoe ze hier verder zijn mee om gegaan. Dit alles gaf de deelnemers volop stof tot nadenken.

Andere deelnemers kozen voor een bezoek aan een sociale woonwijk onder leiding van Thomas Raes, directeur van woonmaatschappij SW+. In de eerste wijk werd het belang van samenwerking met verschillende diensten zoals buurtcafé, buurtbib en eerstelijnszorg belicht. In het tweede project bezochten ze modulaire woningen voor jongvolwassenen in de jeugdhulp, waarbij samenwerking met technische diensten voor groenaanleg centraal stond. De deelnemers waren enthousiast.

Tot slot bezochten enkele deelnemers het museum Texture of maakten een stadswandeling in Kortrijk.

Rond 16:00 uur verzamelden alle deelnemers zich bij de Blue Bar om gezamenlijk het glas te heffen op een geslaagde, gezellige en inspirerende congresdag.

We bedanken de provincie voor hun financiële ondersteuning, de medewerkers van Huurdersbond West-Vlaanderen voor hun organisatorische hulp, en uiteraard alle sprekers voor hun deskundige bijdragen. De deelnemers keerden moe maar vol nieuwe ideeën en inspiratie huiswaarts.

Naast de foto’s in dit verslag is hier een kleine fotoselectie te vinden – een volledige fotogalerij is (tijdelijk) hier te vinden.

In 2023 stelden veel meer huurders vragen over de indexering van hun huurcontract dan voorheen. Ook de kennis van de EPC-score van de woning steeg sterk. Dat blijkt uit het gezamenlijk jaarrapport van de huurdersbonden over 2023.

Elk jaar maakt het Vlaams Huurdersplatform een gezamenlijk jaarverslag op over de vijf Vlaamse huurdersbonden. Daaruit vind je heel wat informatie over hun werking en over evoluties op de huurmarkt. We distilleren een aantal opvallende zaken.

Adviesvragen

De meeste vragen van huurders gaan nog steeds over onderhoud en herstellingen die de verhuurder zou moeten uitvoeren. Wat nieuw is, zijn de vele vragen over huurindexeringen. Meer dan één op de 10 adviesvragen ging over deze indexering.

Op zich hoeft dat niet te verwonderen. In 2022 werd in allerijl een tijdelijke indexeringsblokkering beslist, die ook in 2023 doorwerkte. Die nieuwe regels leiden tot veel vragen. Doordat de indexeringsbeperking gelinkt was aan de EPC-score, stellen we ook vast dat veel meer huurders dan voorheen zicht kregen op hun EPC-score. Toch heeft nog steeds 6 op de 10 huurders die voor advies langskwamen geen idee of er een EPC-attest is en welke score die zou hebben.

Huurprijzen

Huurders die bij de huurdersbond langskwamen betaalden gemiddeld 711,57 euro per maand in 2023, zonder kosten en lasten. Dat is een stijging van 4,88% tegenover 2022 toen de gemiddelde huurprijs 678,48 euro bedroeg. Analyseren we de gemiddelde huurprijsstijgingen over de laatste tien jaar, dan zien we dat deze is gestegen met maar liefst 30%.

Kijken we naar de huurcontracten van huurders wiens huurcontract werd afgesloten in 2023, dan betalen zij gemiddeld 785,82 euro.

Dossiers

In 2023 behandelden de huurdersbonden samen meer dan 18.000 dossiers. Een stuk meer dan twee jaar geleden. Toch blijft de telefoon roodgloeiend staan. We zullen de volgende Vlaamse regering dan ook vragen om de werking van de huurdersbonden te versterken, zodat alle huurders met prangende vragen snel en kwalitatief geholpen kunnen worden.

Het volledige jaarverslag kan je hier terugvinden.